باب التهذيب قال اللّه تعالى : فَلَمَّا أَفَلَ قالَ لا أُحِبُّ الْآفِلِينَ « 1 » . وجه استشهاد به اين آيهء كريمه بر تهذيب آن است كه تهذيب تحسين ادب و خلق و عمل و علم است ، و ابراهيم عليه السّلام تحسين ادب كرد به اين قول در استدلال به كوكب و قمر و شمس بر خداى تعالى و تحصيل علم به او به حيثيتى كه شناخت آنكه افول سقوط است در بقعهء امكان ، و بعد است از خصوصيت وجوب ، و تدرّج است از انقص به أكمل فالأكمل . و نفى كرد تعلّق محبّت را به ممكن از نفس خود ، و اثبات كرد ضلال و شرك را به تعلّق حبّ به غير ، و طلب كرد هدايت را از حقّ تا آنكه رسيده به مقصود و گفت كه : إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ حَنِيفاً وَ ما أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ « 2 » . پس تهذيب كرد ادب و عمل و خلق و علم را . [ معناه ] التهذيب محنة أرباب البدايات ؛ و هو شريعة من شرايع الرياضة « 3 » . « محنت » امتحان و تطهير است ؛ و مراد در اينجا پاك شدن است از دنس طبايع و لوث علايق كه او غشّ ذوى البدايات اوست . مراد به شريعت طريقت است ؛ يعنى طريقه‌اى است از طريقهاى مريدان مرتاضين از براى مداومت نمودن نفس به خير ، و اطاعت او از براى قلب در توجّه و سير به سوى حق‌ّتعالى تا مشايعت كند او را و ممانعت نكند .

--> ( 1 ) . انعام / 76 . ( 2 ) . همان . ( 3 ) . اصل : الرياضات .